أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
29
قانون ( فارسى )
با گداختهء پيه و برخى از روغنها قاطى كنند و مايهء حقنه شود مفيد است . اينك مايهء حقنهاى كه اگر مدفوع در قولون خشكيده و گير كرده و مادهء بلغمى زياد لزج در اندازه زياد همراه داشته باشد و از بيرون آمدن تمرد كند و در منتهاى لجاجت به جاى خود چسبيده باشد ، حتما بيرونش آورد و در تأثيربخشى بىنظير است . نسخه : آب گياه اشنان سبز ( چوبك رختشويى ) به وزن نود مثقال ، روغن كنجد هفت مثقال ، بورك به وزن پنج درهم . همه را درهم ريزند و به هم زنند و بيمار را بدان حقنه كنند . نسخهء ديگر ، تقريبا نظير آن و قويتر از آن . ثمر گياه گاوكشك ، برگ خامالاون ، گرمدانهء پوستكنده ، گل نگونسار ، پوست هندوانهء ابو جهل ، پيه ، سيماهنگ ، تربد و بسپايك . همه را در آب بريز و آب به اندازهاى باشد كه در اين تركيبات دارويى معمول است . بر آتش بجوشان ، بعدا بر پخته شدهاش روغن سيماهنگ ، عسل و زهرهء گاو اضافه كن و بيمار را بدان حقنه كن ! و يا داروهاى نامبرده را با روغنى گرممزاج مخلوط كن كه مايهء حقنه شود . اگر بيمار را با روغن سيماهنگ حقنه كنى و بيمار بتواند مدت سه ساعت بر آن صبر كند ، شايد بلغم بسيار زياد بيرون آيد . روغن ترب و كلكلانج ، روغن كرچك نيز خوبند كه در حقنهء بيمار قولنج بلغمى يا تفالهاى به كار برى . اگر درد قولنج بسيار شديد باشد ، در حقنهء مذكور در بالا صمغ انگدان ، چلغوز كبوتر و قطران - كه در گرمىبخشى به اندام دردمند ويژگى دارد - مخلوط كن ! گاهى ممكن است نياز باشد كه شير گياه شيرسگ را نيز در مادهء حقنه بريزى . اگر قطران با عسلاب به هم زده شود و عسلاب با ديك ابزارهاى زياد مخلوط باشد و بيمار را بدان حقنه كنى ممكن است درد قولنج تسكين يابد . افشرهء بخور مريم ( گل نگونسار ) براى حقنهء بيمار قولنج اثرى شگفتآور دارد . براى حقنه در علاج قولنج ، محموده ( سقمونيا ) ، شير گياه شيرسگ و غير آنها نيز مفيد فايده هستند . دارويى هست كه آن را ذنب الفار ( دم موش ) نامند . مىگويند اگر در حقنه وارد باشد بسيار خوب است . اگر گند بيدستر به وزن دو درهم در روغن زيتون باشد و بدان حقنه كنند مفيد است . داروى تركيبى زير هم مادهء حقنه شود خوب است .